Kripto dələduzluğunu tanımaq və zərəri dayandırmaq

1. Hücumun altı mərhələsini tanıyın

1. Yanaşma

   Mesaj dost, romantik tanışlıq, iş təklifi, investisiya müəllimi, bank işçisi və ya platforma dəstəyi kimi başlaya bilər. Hesabın köhnə görünməsi onun sahibinin ələ keçirilmədiyini sübut etmir.

2. Etibar

   Dələduz uzun müddət söhbət edə, kiçik qazanc göstərə, qrupdakı saxta iştirakçıların tərifindən istifadə edə bilər. Məqsəd qərarın sübuta deyil münasibətə əsaslanmasıdır.

3. Kanal dəyişikliyi

   Rəsmi platformadan Telegram, WhatsApp, saxta sayt və ya xüsusi tətbiqə keçid təklif olunur. Beləliklə platformanın xəbərdarlıqları və mübahisə qeydləri itirilir.

4. Kiçik sınaq

   Əvvəl kiçik depozit və ya geri verilən məbləğ etibar yaradır. Bir uğurlu çıxarış platformanın qanuni olduğunu sübut etmir; dələduz daha böyük ödənişə hazırlıq görə bilər.

5. Təzyiq

   “Bu gün son gündür”, “hesab dondurulacaq”, “vergi indi ödənməlidir” və ya “təhlükəsizlik üçün dərhal köçürün” kimi sözlər müstəqil yoxlama vaxtını azaldır.

6. İkinci ödəniş

   İlk itkidən sonra vergi, komissiya, unlock haqqı, gas və ya bərpa xidməti tələb olunur. Ekrandakı qazanc real vəsait olmadığı üçün əlavə ödəniş də çıxarışı təmin etmir.

2. Saxta dəstəyin dəyişməyən siqnalları

Saxta dəstək hesabı platformanın loqosunu, işçi adını və real yardım mətnini kopyalaya bilər. Yoxlama profil şəklinə görə deyil, əlaqənin haradan başladığına və nə tələb etdiyinə görə aparılmalıdır. Siz müraciət açmamısınızsa “iş nömrəsi” ilə gələn şəxsi mesaj xüsusilə şübhəlidir.

• Telegram və ya telefonla özü əlaqə yaradır.
• Tam doğrulama kodu, parol, bərpa ifadəsi və ya şəxsi açar istəyir.
• AnyDesk və oxşar uzaqdan idarəetmə proqramı quraşdırır.
• Aktivi “təhlükəsiz”, “yoxlama” və ya “rezerv” ünvanına göndərməyi tələb edir.
• Hesabı qorumaq üçün depozit, vergi və ya texniki haqq istəyir.

Əlaqəni bağlayın və platformanın rəsmi tətbiqini özünüz açın. Hesabda müraciət və ya təhlükəsizlik hadisəsi görünmürsə mesajın iddiasına əsasən addım atmayın. Daha detallı addımlar saxta Binance dəstəyi bələdçisində verilib.

3. Ekrandakı mənfəət aktivin mövcudluğunu sübut etmir

Saxta investisiya saytı istifadəçinin depozitini qəbul edib idarə panelində süni balans və gündəlik qazanc göstərə bilər. Rəqəm blokçeyn ünvanı, audit olunan aktiv və ya sizin çıxara bildiyiniz vəsait demək deyil. Kiçik məbləğin bir dəfə geri verilməsi də böyük depozitin təhlükəsizliyini sübut etmir.

Çıxarış zamanı “vergi”, “AML təsdiqi”, “sığorta”, “likvidlik” və ya “hesabı aktivləşdirmə” ödənişi istənirsə yeni pul göndərməyin. Qanuni vergi öhdəliyi varsa belə onu şəxsi pulqabı ünvanına naməlum dəstək hesabına göndərmək düzgün proses deyil. Platformanın hüquqi şəxsini, tənzimləmə iddiasını və əlaqə məlumatını müstəqil yoxlayın.

Qrupdakı qazanc sübutları, məşhur şəxsin videosu və dost hesabının tövsiyəsi saxtalaşdırıla bilər. Sübutu təklifi verən tərəfin yaratdığı mühitdən kənarda axtarın. Eyni mətn və şəkil başqa adlarla istifadə olunursa risk yüksəlir.

4. Saxta tətbiq və fişinq saytı

Fişinq səhifəsi əsl platformanın görünüşünü kopyalayıb parol və birdəfəlik kodu real sayta ötürə bilər. Brauzerdə kilid işarəsi yalnız əlaqənin şifrələndiyini göstərir; domenin kimə aid olduğunu təsdiqləmir. Domeni sağdan sola oxuyun, artıq hərf, defis və qəribə üst səviyyə domeninə baxın.

Tətbiqi mesajla göndərilən APK faylından quraşdırmayın. Rəsmi saytın göstərdiyi tətbiq mağazası səhifəsini, tərtibatçı adını və tələb olunan icazələri yoxlayın. “Azərbaycan üçün xüsusi versiya”, “beta yeniləmə” və ya “hesab bərpası tətbiqi” bəhanəsi təhlükəsizlik yoxlamasını ləğv etmir.

Saxta saytda parol və kod daxil etmisinizsə sadəcə nişanı bağlamaq kifayət deyil. Etibarlı cihazdan e-poçt və platforma parolunu dəyişin, bütün sessiyaları ləğv edin, doğrulama üsullarını, API açarlarını və çıxarış ünvanlarını yoxlayın.

5. Telegram-da istifadəçi adı və sosial sübut

Telegram-da görünən ad eyni ola bilər, istifadəçi adı isə bir simvol fərqlənə bilər. Dələduz qrup administratorunun şəklini kopyalayıb “sizə yalnız mən kömək edə bilərəm” deyə yaza bilər. Administratorun özü yazdığı iddiasını qrupun əvvəlcədən göstərilmiş rəsmi qaydasından yoxlayın; şəxsin göndərdiyi profil linki sübut deyil.

Səsvermə, iş müsahibəsi, hesab təsdiqi və hədiyyə linki Telegram giriş kodunu almaq üçün istifadə oluna bilər. Giriş kodu başqa şəxsə verildikdə o sizin hesabınızdan dostlara eyni tələni yaya bilər. Aktiv sessiyaları yoxlayın, naməlum cihazı çıxarın və iki mərhələli parol qurun.

6. Uzaqdan giriş və pulqabı sirri qırmızı xətdir

Uzaqdan dəstək proqramı qanuni alət olsa da dələduz onu ekranı görmək, siçanı idarə etmək, doğrulama kodunu oxumaq və köçürməni təsdiqlətmək üçün istifadə edir. Maliyyə hesabı açıq olarkən ekran paylaşımı da həssas məlumat sızdıra bilər. Naməlum dəstəyin göstərişi ilə proqram quraşdırmayın.

Bərpa ifadəsi və şəxsi açar pulqabının tam idarəsidir. Onu bilən şəxs parolunuzu dəyişmədən aktivləri başqa ünvana köçürə bilər. Bərpa ifadəsi sızıbsa “parol dəyişmək” kifayət deyil; etibarlı yeni pulqabı yaradıb qalan aktivləri təhlükəsiz qaydada köçürmək lazım ola bilər.

7. Hadisə növünə görə zərəri dayandırma planı

Hadisənin vaxtını, profil və domeni, ünvanı, əməliyyat heşini, bank istinadını və söhbəti saxlayın. Şəxsi məlumatı açıq paylaşmadan orijinal faylları qoruyun. Təcili hesab hadisəsində bu saytın cavabını gözləməyin.

8. İkinci bərpa dələduzluğundan qorunun

İtki barədə ictimai paylaşım etdikdən sonra “blokçeyn eksperti”, “hüquq firması”, “platforma daxili işçi” və ya “haker” sizə yaza bilər. Açıq blokçeyndə pulu izləmək ünvan üzərində nəzarət demək deyil. Heç kim texniki və hüquqi şəraiti analiz etmədən qaytarılmaya zəmanət verə bilməz.